Gemengde reacties op Trumps gewaagde nucleaire deal met Saoedi-Arabië

©picture alliance / Consolidated News Photos | Nathan Howard - Pool via CNP

De Verenigde Staten en Saoedi-Arabië hebben een nieuw nucleair akkoord gesloten dat officieel bedoeld is voor civiele kernenergie, maar in Washington en het Midden-Oosten meteen voor onrust zorgt. Het gaat om een dertigjarige samenwerking waarbij Amerikaanse bedrijven technologie, expertise en infrastructuur leveren voor de bouw van Saoedische kerncentrales.

De kern van de deal is dat Saoedi-Arabië met Amerikaanse hulp kernenergie mag uitbouwen om een deel van zijn elektriciteitsproductie te dekken. Het land wil zo minder olie zelf verbranden en meer olie exporteren. Voor de VS is het akkoord ook economisch en strategisch interessant: het moet Amerikaanse invloed in de Saoedische nucleaire sector veiligstellen en tegelijk voorkomen dat China of Rusland daar een dominante rol krijgen. Zo meldt Reuters.

Opstap richting kernwapens?

De gevoeligste kwestie is uraniumverrijking. Die techniek is nodig om kernbrandstof te maken, maar kan ook worden doorgetrokken tot materiaal voor kernwapens. Volgens de deal komt er eerst een gezamenlijke Amerikaans-Saoedische studie van twee jaar om te bekijken of een verrijkingsinstallatie in Saoedi-Arabië nodig is. Pas daarna zou een Amerikaanse president daar eventueel groen licht voor kunnen geven. De overeenkomst voorziet wel toezicht op verrijkt uranium en gebruikt nucleair materiaal, maar volgens Reuters ontbreken strengere waarborgen die in eerdere akkoorden wel golden. Die leemte veroorzaakt kritiek. Democratische politici waarschuwen dat de deal te weinig niet-verspreidingsgaranties bevat, en ook nucleaire experts vrezen dat Saoedi-Arabië hiermee een technologische opstap krijgt naar een eigen kernwapen. 

Elke 2 jaar evaluatie 

Volgens de deal loopt de samenwerking dertig jaar. Om de twee jaar wordt bekeken of Saoedi-Arabië brandstof moet blijven invoeren of zelf verrijking nodig heeft; als dat laatste wordt bevestigd, kunnen Amerikaanse bedrijven de infrastructuur en centrifuges leveren. Critici wijzen erop dat het akkoord niet de strengste waarborgen bevat die Washington normaal eist, zoals het zogeheten “Gold Standard”-verbod op verrijking en herverwerking, en ook niet het strengste IAEA-toezicht via het Additional Protocol. Daardoor zou Saoedi-Arabië technisch een pad krijgen richting een eigen nucleaire brandstofcyclus.

Zorgwekkende uitspraken van de kroonprins

Waarnemers en non-proliferatie-experts noemen vooral de historische uitspraken van kroonprins Mohammed bin Salman zorgwekkend. Hij zei in 2018 in een interview met CBS dat Saoedi-Arabië een kernwapen zou nastreven als Iran er een zou bouwen. Ook het defensiepact tussen Saudi-Arabië en kernmacht Pakistan voedt de onrust, omdat Islamabad heeft laten verstaan dat zijn nucleaire mogelijkheden in extremis beschikbaar zouden zijn voor Riyad.

Zorgen om veiligheid

De reactie in de VS is verdeeld. Democraten en enkele Republikeinen vinden dat de deal te weinig veiligheidsgaranties bevat en het Congres te weinig controle geeft. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zegt dat Washington nooit een akkoord zal sluiten dat tot kernwapenrisico leidt. Toch blijft de kritiek hardnekkig, zeker omdat de deal ook inhoudt dat Amerikaanse bedrijven een sleutelrol krijgen bij de uitbouw van de Saoedische nucleaire sector. Toch is de deal niet meteen van tafel: het Congres krijgt 90 zittingsdagen om bezwaar te maken, maar een blokkering wordt moeilijk door de Republikeinse meerderheid en de hoge drempel om een presidentieel veto te overrulen.

Ook Israël kijkt trouwens met argwaan toe. In Jeruzalem leeft de vrees dat een Saoedische uraniumroute andere landen in de regio zal aanzetten tot gelijkaardige ambities.

©picture alliance / Consolidated News Photos | Nathan Howard - Pool via CNP