Mysterieuze Havana-syndroom teisterde Amerikaanse militairen jarenlang

©JF Martin via Unsplash

De Verenigde Staten hebben bijna 3 miljoen dollar uitgekeerd aan slachtoffers van het zogenoemde Havana-syndroom, een mysterieuze neurologische aandoening die vooral diplomaten, spionnen en hun familie trof. Het gaat om de eerste betalingen sinds een wet uit 2021 de weg opende voor compensatie van getroffen personeelsleden.

Het gaat om een mysterieuze neurologische aandoening waar spionnen, diplomaten en hun families door getroffen werden en die nooit helemaal opgehelderd kon worden. De Amerikanen kregen vooral in de Cubaanse hoofdstad te maken met de fysieke ongemakken en zelfs in 2026 is nog niet helemaal duidelijk wat of wie er precies achterzit.

De eerste meldingen dateren van ongeveer tien jaar geleden, toen Amerikaanse en Canadese diplomaten in Havana plots klachten begonnen te rapporteren. Later doken gelijkaardige gevallen ook op in onder meer Georgië en China. De symptomen verschilden sterk: sommige patiënten hoorden een zacht gezoem of gepiep, anderen kregen te maken met een felle druk in het hoofd, duizeligheid of misselijkheid.

Blijvende schade, maar waardoor?

Voor een deel van de betrokkenen zijn de fysieke ongemakken zelfs blijvend. Voormalig CIA-analist Erika Stith zei in 2022 tegen CBS News dat haar “hersenen kapot zijn” en dat ze “alles” was kwijtgeraakt. Zulke getuigenissen voedden jarenlang de overtuiging dat er meer aan de hand moest zijn dan een gewone medische verklaring. Toch blijft de oorzaak uiterst omstreden. In 2023 concludeerde de Amerikaanse inlichtingengemeenschap dat het “zeer onwaarschijnlijk” was dat een buitenlandse macht achter de meeste gevallen zat, en dat er geen bewijs was voor een vijandelijke energiewapenaanval. Een jaar eerder hadden de diensten nog gezegd dat de klachten “mogelijk” te maken hadden met elektromagnetische golven van een externe bron.

Russische inmenging?

Dat standpunt botste met onderzoekswerk van internationale media, waaronder The Insider, Der Spiegel en CBS’ 60 Minutes, die wezen naar de Russische militaire inlichtingendienst GROe. De Amerikaanse diensten benadrukken intussen wel dat ze de klachten van de betrokkenen niet in twijfel trekken, maar houden vast aan hun conclusie dat een buitenlandse actor zeer onwaarschijnlijk is.

Vergoeding voor lichamelijke ongemakken

De betalingen zijn mogelijk gemaakt door de HAVANA Act van 2021, die Amerikaanse agentschappen toestaat om compensatie te voorzien voor personeelsleden die hersenletsels oplopen tijdens hun dienst. Voor de slachtoffers komt de erkenning laat, maar voor hen voelt het als een eerste concrete stap na jaren van onzekerheid, onderzoek en discussie.

©JF Martin via Unsplash - illustratiebeeld