Russen kiezen massaal voor cash, maar dat bemoeilijkt Poetins oorlog

©picture alliance / Russian Look | Kremlin Pool

Rusland keert in toenemende mate terug naar contant geld. Sinds het begin van dit jaar is er 1,56 biljoen roebel aan cash in omloop gebracht, de sterkste stijging voor die periode in jaren buiten de coronapandemie. Dat melden The Moscow Times en BBC News op basis van cijfers van de Russische centrale bank.

De omslag hangt samen met de oorlog tegen Oekraïne, maar ook met praktische problemen in het dagelijks leven. In meerdere regio’s vallen mobiele internetverbindingen immers geregeld uit nadat Oekraïense droneaanvallen hebben geleid tot veiligheidsmaatregelen van het Kremlin. Daardoor werken betaalkaarten en digitale betalingen soms niet, en kiezen steeds meer Russen opnieuw voor brief- en muntgeld. Een vrouw in Moskou zei tegen de BBC dat contant geld haar een gevoel van controle en veiligheid geeft, omdat ze in een noodsituatie ook zonder mobiel netwerk nog basisbenodigdheden kan kopen. Maar de vlucht naar cash heeft ook een fiscale reden. Sinds januari heeft de Russische overheid de btw verhoogd van 20 naar 22 procent en de drempel verlaagd waaronder kleine en middelgrote bedrijven die belasting moeten afdragen. Volgens de BBC vragen apotheken, restaurants, schoonheidssalons en kleine winkels klanten steeds vaker om contant te betalen, zodat een deel van de omzet buiten de boeken kan blijven. De financiële topman van Sberbank, Taras Skvortsov, waarschuwde dat meer bedrijven lonen “in enveloppen” betalen en dat het geld niet terugvloeit naar het banksysteem.

Ook kleine ondernemers voelen de druk. Uit een peiling van de ondernemersvereniging Opora Russia blijkt dat ongeveer 6 procent al gebruikmaakt van “grijze constructies”, zoals het verbergen van omzet of het niet uitschrijven van kassabonnen. In een marktstad in West-Rusland vertelde een verkoper dat kraampjes één voor één sluiten omdat het niet meer rendabel is om open te blijven. De cijfers onderstrepen de vertraging van de Russische oorlogseconomie. In mei verlaagde het ministerie van Economie de groeiverwachting voor dit jaar naar 0,4 procent. Volgens de centrale bank trokken Russen in mei alleen al 550 miljard roebel van bankrekeningen af, waaronder 200 miljard van termijndeposito’s. Ondanks hoge spaarrentes blijft contant geld dus de veilige keuze, terwijl de staat tegelijk juist meer geld uit de economie wil halen om de oorlog te financieren.

Russen bemoeilijken Poetins oorlog op die manier

Deze evolutie schaadt Poetins oorlogskas op drie manieren: de staat int minder belastingen, krijgt minder grip op geldstromen en moet meer moeite doen om het groeiende begrotingstekort te dichten. Omdat Russen vaker cash gebruiken, verdwijnen immers meer omzetten buiten het zicht van de fiscus. Daardoor lopen btw-, loon- en andere belastinginkomsten terug, terwijl Moskou net meer geld nodig heeft om de oorlog te financieren. De stroom naar contant geld maakt ook zwartwerk en loonbetalingen “in enveloppen” makkelijker, waardoor geld niet terugvloeit naar het banksysteem en de overheid minder controle heeft over de economie. En dat is extra pijnlijk omdat Rusland al kampt met stijgende oorlogskosten, hogere belastingen en een trager groeiende economie; volgens de BBC moet het Kremlin daardoor harder zoeken naar elke roebel. 

©picture alliance / Russian Look | Kremlin Pool