©picture alliance / TheKremlinMoscow-SvenSimon | The Kremlin Moscow
In Moskou wint de havikenfractie aan kracht: figuren uit de veiligheidsdiensten die een versnelling van het offensief in Oekraïne willen. Binnen die groep neemt de FSB, de opvolger van de KGB waar ook Vladimir Poetin vandaan komt, een steeds invloedrijkere positie in. De dienst breidt zijn greep uit op militair en politiek besluitvorming, van internetrestricties en propaganda op scholen tot strafrechtelijke vervolging.
De ‘siloviki’ – de verzamelnaam voor topmannen uit veiligheid en justitie – beloofden Poetin op 24 februari 2022 een snelle overwinning. Meer dan vier jaar later sturen ze aan op een nieuwe escalatie. Zo werd eind mei de hypersonische Oresjnik-raket ingezet bij aanvallen op Kiev, een signaal dat Rusland doelen op 3.000 tot 5.500 kilometer afstand kan raken. De raket is nucleair-capabel, maar zou bij die weekendaanvallen niet met kernkoppen zijn gelanceerd.
500.000 nieuwe rekruten?
Tegelijk groeit de discussie over een nieuwe mobilisatie. Topfunctionaris Dmitri Medvedev noemde berichten daarover “rumoer en betaalde propaganda”, maar onafhankelijke media en analisten wijzen op voorbereidingen voor het najaar, mogelijk na de verkiezingen voor de Doema in september. Russen zoeken massaal naar informatie over reismogelijkheden zonder visum en de snelste routes naar een paspoort; in juli meldden inwoners van Moskou zelfs dat afspraken voor paspoorten nauwelijks meer te maken waren.
Bijna half miljoen dode Russische soldaten en 1,4 miljoen gewonden
De wervingscijfers tonen spanning. In het eerste kwartaal tekenden dagelijks 800 à 1.000 mensen een contract bij het defensieministerie. Dat betekent een daling tot 20 procent ten opzichte van vorig jaar. Het Russische leger boekt traag terreinwinst en lijdt enorme verliezen; schattingen lopen tot 450.000 doden en 1,4 miljoen gewonden. De groep vrijwilligers die voor hoge contractbedragen het “vleesmolen”-front wil betreden, raakt uitgeput.
Wat beslist Poetin nu?
Analisten verwachten daarom dat het Kremlin kiest voor een geleidelijke, deels hybride mobilisatie. Denk aan elementen van beperkte staat van beleg: verbod op protesten, nog strengere censuur, mogelijke eigendomsconfiscatie, en nieuwe regels voor uitreisvisa. Ook wordt gespeculeerd over een (gedeeltelijk) VPN-ban en nieuwe repressieve en economische maatregelen, zoals hogere brandstofprijzen. Of mobilisatie het front ten goede komt, betwijfelen experts. “Het is niet makkelijk om grote aantallen mensen om te zetten in vooruitgang”, zegt militair analist Gustav Gressel bij EU Observer. Historicus Sergej Lukasjevski noemt mobilisatie een strategisch kantelpunt voor Poetin: de oorlog zit vast, en Ruslands grootste voordeel – een veilig achterland – staat onder druk door Oekraïense drone-aanvallen tot diep in Siberië.
"Twee opties voor Poetin"
Poetin zou volgens Lukasjevski dan ook twee opties hebben: onderhandelingen in het vooruitzicht, of een volledige mobilisatie van het land. Maar zelfs dan lost dat de kernproblemen niet op: de technologische wedloop tussen drones en afweer, innovatiesnelheid en olieprijzen. “Mobilisatie helpt Rusland niet de oorlog te winnen”, aldus Lukasjevski bij EU Observer. “Maar voor Poetin draait het om machtsbehoud – en dat maakt zijn afweging tussen rationele calculus en irrationele ambitie onvoorspelbaar.”
©picture alliance / TheKremlinMoscow-SvenSimon | The Kremlin Moscow